Македонија се наоѓа пред можност да стане дел од глобалниот инвестициски бран во дата-центри, вештачка интелигенција и дигитални услуги. Владата предводена од Христијан Мицкоски развојот на оваа инфраструктура го поставува како дел од поширока економска стратегија за привлекување нов странски капитал, отворање специјализирани работни места и создавање услови Македонија да стане регионален центар за дигитални услуги.
Премиерот Мицкоски неколкупати досега истакна дека на државата и треба технолошки развој и затоа нема да се повлече од иницијативите за изградба на податочни центри и развој на рударскиот сектор.
Тој сподели дека интерес веќе постои и дека Владата разговара со повеќе компании, а според досегашните најави еден од потенцијалните проекти би започнал со инвестиција од најмалку 100 милиони долари, со можност вкупната вредност да надмине 500 милиони долари. Економскиот ефект, сепак, не би бил само во директната инвестиција. Значаен е и ангажманот на домашните компании, инженерите и ИКТ-секторот, како и трансферот на знаење.
Токму затоа Владата дата-центрите ги гледа како дел од новиот економски циклус во кој се поврзуваат енергетиката, дигиталната инфраструктура и вештачката интелигенција. Премиерот Мицкоски најавува дека новите гасни капацитети би можеле да обезбедуваат електрична енергија и за дел од идните дата-центри, додека целта е преку оваа инфраструктура Македонија да создава и извезува дигитални услуги.
Но, економскиот развој не може да биде на сметка на природните ресурси.
Еден од главните аргументи во јавната дебата е потрошувачката на вода за ладење. Владата најавува користење современи технологии, меѓу кои воздушно и фреонско ладење, а кај системите со вода се разгледуваат затворени системи со рециркулација. Според министерот за дигитална трансформација Стефан Андоновски, водата за потенцијалните големи центри би била техничка вода од подземни извори, а не вода од Вардар или од водоводниот систем.
Сепак, клучно е ваквите уверувања да бидат проследени со мерливи податоци. Количината на вода, начинот на ладење, влијанието врз подземните води и потрошувачката на електрична енергија треба да бидат познати за секој конкретен проект. И самиот европски пристап оди во оваа насока преку показатели за енергетска и водна ефикасност, како и следење на можноста за користење на отпадната топлина.
Особено значаен е ставот на Владата дека ниту една приватна инвестиција нема да има предност пред снабдувањето на граѓаните со струја и вода. Инвеститорите треба сами да ги обезбедат своите енергетски потреби преку законски процедури и по пазарни услови, без пренасочување на електрична енергија наменета за домаќинствата.
Паралелно со приватните инвестиции, Владата го реализира и проектот за Национален податочен центар. Тој е планиран со моќност под еден мегават и треба да ја обедини државната дигитална инфраструктура и да овозможи посигурно функционирање на електронските услуги. За проектот се обезбедени околу 20 милиони евра преку Планот за раст на Европската Унија, од кои 30 проценти се грант.
Оттука, прашањето не е дали Македонија треба да влезе во ерата на дата-центрите, туку под кои услови. Ако инвестициите носат нов капитал, високо квалификувани работни места, работа за домашните компании и развој на ИКТ-секторот, а истовремено се почитуваат строгите правила за водата, енергијата и животната средина, тогаш дата-центрите можат да станат значаен дел од новата економска инфраструктура на земјата.
Владината стратегија токму тука ја поставува својата амбиција: Македонија да не биде само корисник на туѓата дигитална инфраструктура, туку земја која ќе привлекува капитал, ќе развива сопствени капацитети и ќе создава и извезува дигитална вредност.
