SpaceX успешно ја лансираше својата огромна ракета „Starship“ во Земјината орбита по првпат. Летот, изведен вчера од Тексас, претставува клучен чекор кон идните мисии до Месечината и Марс.
Вселенското летало – кое заедно со својот погонски степен ја сочинува најголемата и најмоќната ракета некогаш изградена – полета од комплексот „Starbase“ во 13:48 часот по средноевропско време. Тоа беше четиринаесеттиот пробен лет и првиот чија цел беше обиколување на планетата.
Starship achieved orbit on its first attempt and successfully delivered Starlink V3 satellites to space for the first time → https://t.co/LwJ4g6dNZ3 https://t.co/pnd3k8x6E0
— SpaceX (@SpaceX) September 28, 2026
Критичен момент во орбитата
Иако еден мотор откажа за време на искачувањето – што потенцијално го загрози влегувањето во орбитата – контролорите на мисијата проценија дека летот може безбедно да продолжи. Тие ги активираа малите потисници за да го насочат леталото кон планираната траекторија.
Одлуката да се продолжи со мисијата беше проследена со аплауз во контролниот центар на SpaceX, со што се стави крај на шпекулациите за можно прекинување. Набргу потоа, инженерот Даниел Хјуит, водител на преносот во живо, потврди: „Starship е во орбита“.
Компанијата на Илон Маск го тестира „Starship“ во целосна големина уште од 2023 година, но претходните летови беа исклучиво суборбитални. Таквите траектории се поедноставни и носат помал ризик бидејќи, во случај на дефект, остатоците од ракетата паѓаат во Индискиот Океан, далеку од населени места. Управувањето со ризикот е значително посложено кај целосни орбитални траектории.
After 15 years and $15 billion spent, Starship successfully deployed its 26 satellites into orbit. Congratulations to the SpaceX team and to Elon Musk, the leader! https://t.co/276FjzTJxR
— Morning X(Janette) (@Amen28671) September 28, 2026
Промена на планот на летот
„Starship“ достигна висина од приближно 275 километри. Според првичниот план, требаше шест пати да ја обиколи Земјата во текот на речиси 10 часа и да слета во Тихиот Океан, западно од Чиле. Сепак, по нешто повеќе од еден час лет, SpaceX објави дека леталото предвреме се враќа. Местото на слетување беше преместено во северниот дел на Тихиот Океан, приближно три часа по полетувањето.
Мартин Барстоу, професор по астрофизика и вселенски науки на Универзитетот во Лестер, го поздрави достигнувањето како важна пресвртница. „Ова е клучен момент за SpaceX бидејќи ’Starship’ успешно стигна до орбитата уште при првиот обид“, изјави тој. Според него, овој успех го означува преминот од фазата на тестирање кон оперативната фаза, во која вселенското летало ќе може да носи огромен товар неопходен за враќање на Месечината. Барстоу му честиташе на тимот на SpaceX и додаде дека таквата способност за лансирање ќе ја трансформира вселенската индустрија.
Starship performs its orbital insertion burn and enters orbit of Earth for the first time https://t.co/LodrSTnEnl
— SpaceX (@SpaceX) September 28, 2026
Успехот на мисијата е значаен и за НАСА, која планира да го користи „Starship“ – во партнерство со SpaceX – за транспорт на астронаути до Месечината како дел од обновените лунарни програми. Веста беше позитивно прифатена и од инвеститорите. Откако компанијата излезе на берзата во јуни, цената на нејзините акции првично нагло порасна, потоа падна, пред делумно да ги надомести загубите.
Технички спецификации и претходни неуспеси
Целосната ракета е висока над 120 метри на платформата за лансирање. Горниот степен – самото вселенско летало „Starship“ – е поставен врз погонски степен „Super Heavy“. За да остане во орбитата, леталото мора да се движи со брзина од приближно 28.000 километри на час.
Splashdown confirmed. Congratulations to the entire SpaceX team on the first orbital flight of Starship! https://t.co/urjmiwnvNl
— SpaceX (@SpaceX) September 28, 2026
Тимовите на SpaceX го следеа одвојувањето на погонскиот степен и неговото враќање кон Мексиканскиот Залив. Овој пат, компанијата не се обиде да го фати со механички краци, како што беше направено претходно. Инженерите направија измени во хардверот и софтверот за да ги отстранат проблемите од претходниот лет. За време на тој претходен лет, маневарот за враќање на погонскиот степен беше прекинат бидејќи три мотори почнаа да замрзнуваат; како резултат на тоа, степенот се обиде да слета користејќи само осум од своите 13 мотори и силно удри во водата.
За време на овој лет, „Starship“ исто така постави 26 сателити од новата генерација на „Starlink“ во орбитата. Три од сателитите беа опремени со камери за снимање на топлинскиот штит на леталото, а снимките ќе се користат за идни тестирања.
Super Heavy has splashed down in the Gulf of America! https://t.co/pEIjC2Aae1
— SpaceX (@SpaceX) September 28, 2026
При враќањето на Земјата, „Starship“ користеше четири аеродинамични крилца за контрола на брзината и ориентацијата. Леталото се спушташе хоризонтално кон зоната за слетување во северниот Тихи Океан. Како што се приближуваше до водата, леталото се исправи и забави, пред да исчезне во огнена топка.
Целта на Илон Маск е да развие ракети за повеќекратна употреба, што би требало драстично да ги намали трошоците и да ги забрза подготовките за идни вселенски мисии. Сепак, патот до овој успех беше проследен со неуспеси. Во март минатата година, ракетата експлодираше кратко по полетувањето, а два месеци подоцна излезе од контрола. Еден од претходните прототипови исто така експлодираше за време на подготовките на лансирната рампа.
