Сè повеќе Руси ја напуштаат земјата, а Грузија, Ерменија и Србија стануваат главни дестинации за оние што бараат привремено или трајно засолниште во странство. Во третиот квартал годинава се регистрирани рекордни 660.300 заминувања на руски државјани кон Грузија, додека рекорди се забележани и за Ерменија и Србија.

Податоците на руската гранична служба, кои ги анализирал независниот портал „Вјорстка“, покажуваат дека бројот на заминувања кон Грузија е за 43.300 поголем отколку во истиот период лани, кога бил забележан претходниот рекорд. Во споредба со третиот квартал од 2022 година, зголемувањето изнесува 43 проценти.

Во Ерменија биле регистрирани 402.300 заминувања на руски државјани, наспроти 344.700 една година претходно. Тоа е највисока бројка во кое било тримесечје од 2010 година наваму. Србија, пак, забележала 64.800 заминувања, околу 14.000 повеќе отколку лани, со што е надминат претходниот рекорд од 53.200 во третиот квартал на 2024 година.

Овие три земји се особено привлечни за руските државјани бидејќи им дозволуваат влез без виза. Ерменија има и дополнителна предност – руските граѓани можат да ја преминат границата само со лична карта, без меѓународен пасош. Во Грузија можат да престојуваат до една година без виза, а Србија е меѓу ретките европски земји во кои Русите можат да влезат без визен режим.

Важна улога имаат и јазикот, културните врски и веќе формираните руски заедници во овие земји, особено по почетокот на војната во Украина во 2022 година.

Сепак, рекордните бројки не значат дека толку Руси трајно се иселиле. Граничната статистика го брои секое преминување на границата, а не бројот на луѓе. Едно лице што двапати ја напуштило Русија во текот на три месеци се брои двапати, без разлика дали заминало на кратко патување или планирало да остане во странство.

„Вјорстка“ забележува и промена во начинот на заминување – сè помалку Руси ја напуштаат земјата со автомобил, а сè повеќе заминуваат со авион.

Страв од мобилизација и нови ограничувања

Една од причините за зголемениот интерес за заминување е стравот од нова мобилизација. Кремљ постојано ги отфрла тврдењата дека подготвува нов масовен повик за војска. Дмитриј Медведев на 28 август изјави дека Русија има доволно војници кои потпишале договор со Министерството за одбрана, наведувајќи дека во првата половина на 2026 година договор потпишале околу 200.000 луѓе, а уште над 16.000 се приклучиле на доброволни единици.

Но, стравувањата не се намалуваат. Дополнителна загриженост предизвикува електронскиот регистар на воени повици. Според новите правила, на лицето на кое му е испратен повик автоматски може да му биде забрането да ја напушти Русија. Ограничувањето почнува да важи кога известувањето ќе се појави на неговиот профил на државниот портал „Госуслуги“.

Ако лицето не се јави во воениот оддел во рок од 27 дена, може да следуваат и други ограничувања – забрана за управување со возило, блокирање имотни трансакции и одбивање кредит. Дополнително, од 1 јануари 2026 година регрутацијата се спроведува во текот на целата календарска година.

Токму затоа дел од Русите не сакаат да чекаат официјален повик. Јан Словицки од проектот „Ковчег“, кој им помага на Русите да се преселат во странство, вели дека луѓето заминуваат однапред затоа што виделе што се случувало во претходните бранови на мобилизација. Според организацијата, барањата за итна помош при иселување од јули пораснале околу осум пати.

Се менува и профилот на оние што заминуваат

Миграцијата повеќе не ја сочинуваат само програмери и луѓе кои работат од далечина, со заштеда и однапред подготвен план за живот во странство. Според согледувањата на експертите, сега заминуваат и луѓе од услужните дејности, дел од нив со ограничени финансиски средства и без јасна претстава колку долго ќе останат надвор од Русија.

Политикологот Маргарита Завадска од Финскиот институт за меѓународни односи смета дека новиот бран не е предизвикан од еден конкретен настан, туку од натрупување на ризици – повеќе од четири години војна, ограничувања на интернетот, влошување на економската состојба и напади со беспилотни летала.

Сепак, таа предупредува дека рекордните преминувања на границата не се доказ за масовно иселување. Според неа, тие повеќе покажуваат дека расте бројот на луѓе кои размислуваат да ја напуштат земјата, но тоа не значи дека сите навистина заминуваат засекогаш.

Колкав ќе биде следниот бран, според Завадска, ќе зависи од тоа дали ќе се случи нов, сериозен настан што ќе ги натера Русите масовно да заминат. Засега нема нов декрет за мобилизација, но стравот од него очигледно влијае врз одлуките на дел од руските граѓани.