Ниските цени на облеката од популарните веб страници за брза мода како „Шеин“ и „Тему“ кријат токсична реалност, бидејќи тестовите откриваат дека речиси 70 проценти од таквите производи содржат опасни хемикалии. Поради растечките докази за влијанието на скриената цена на ултраевтината облека врз здравјето на луѓето, Европската Унија воведува нови мерки за ограничување на увозот од овие е-платформи, пишува Euronews.
Повеќе од 5,8 милиони пакети со ниска вредност влегуваат во Европската Унија секој ден, а брендови како „Шеин“, „Тему“ и „АлиЕкспрес“ привлекуваат повеќе од 400 милиони клиенти месечно. Околу 4,5 милиони тони текстил за брза мода се купуваат во ЕУ секоја година, од кои повеќе од 90 проценти се направени од евтини синтетички полимери како што се полиестер, еластан и најлон.
Овие облеки се всушност мека пластика која не се биоразградува и на крајот се претвора во микропластика. Досега, овие производи беа испраќани директно до потрошувачите, заобиколувајќи ги контролите на ЕУ за штетни хемикалии. Новата царинска директива ќе бара електронски податоци за следење за секој пакет, дозволувајќи им на граничните власти да ги проверуваат пратките пред да влезат во Европа.
Пеле Мус, експерт за хемикалии во групата за потрошувачи BEUC, предупредува на обемот на проблемот. „Секоја секунда, околу 200 производи влегуваат во ЕУ. Во моментов, речиси илјада производи влегле во Европа, а само мал дел од нив ќе бидат проверени.“
Според него, властите и групите на потрошувачи редовно наоѓаат „астрономски“ високи стапки на непочитување кај ултрабрзите модни производи. „Зборуваме за опсег од 70 до 80 проценти“, рече тој.
Предупредувањата за хемикалии во текстилот се зголемија нагло, при што повеќе од 72 проценти од официјалните предупредувања се поврзани со директни здравствени ризици, вклучувајќи тешки алергиски реакции и хемиски изгореници.
Проблемот не е само со облеката. Групата за потрошувачи Testachats тестираше играчки од платформата „Шеин“ и пронајде загрижувачки резултати.
„Само еден беше целосно точен. Важно е да се напомене дека не избравме намерно производи што изгледаа небезбедно, туку случајно избравме 45 играчки. Околу 60 проценти претставуваа вистински безбедносни ризици, вклучувајќи мали делови што можеа да се проголтаат или незаштитени електронски компоненти“, рече портпаролката Лаура Клејс.
„Ова е навистина најлошото што сме го виделе“, рече Мус. „Ова се хемикалии за кои знаеме со децении дека се штетни. Хемикалии што можат да предизвикаат рак, неплодност, проблеми со развојот кај децата и кои се задржуваат во животната средина.“
Извештајот на Гринпис од 2025 година покажа дека 32 проценти од тестираните производи на „Шеин“ ги надминуваат ограничувањата на европската регулатива REACH.
Истрагата на BEUC од јуни 2025 година предупреди за „хемиски бомби“ во многу детски производи, наведувајќи еден пар детски влечки како пример. Топлината на телото и потта можат да дејствуваат како растворувачи, дозволувајќи опасните супстанции од облеката да се апсорбираат во кожата. Луѓето исто така вдишуваат влакна и хемикалии, додека малите деца често џвакаат облека.
Меѓу 56-те тестирани облеки, Гринпис откри концентрации на фталати до 200 пати повисоки од дозволените во ЕУ. Таканаречените „хемикалии за цел живот“ или PFAS, беа пронајдени во седум јакни, при што некои ги надминуваа ограничувањата на ЕУ за повеќе од 3.000 пати.
Истражувачите, исто така, пронајдоа олово и кадмиум во чевли, формалдехид во детски костим и нонилфенол етоксилати во мантил. BEUC објави слични наоди, додека данската група за потрошувачи ForbrugerrådetTænk пронајде забранети хемикалии PFAS во неколку јакни.
Што можат да ви направат овие хемикалии?
Нивните имиња се сложени, но потенцијалните ефекти се јасни:
Фталати (DEHP и DBP): Хемикалии за омекнување на пластиката поврзани со хормонални нарушувања, намалена плодност и развојни проблеми кај децата.
PFAS („хемикалии за цел живот“): Перзистентни соединенија што се акумулираат во телото и се поврзани со супресија на имунитетот, оштетување на органите и некои видови на рак.
Формалдехид: Се користи за да се направи облеката отпорна; Изложеноста може да предизвика иритација, алергии и зголемен ризик од рак.
Нонилфенол етоксилати (NPEs/APEOs): Хемикалии што го нарушуваат ендокриниот систем поврзани со репродуктивни и развојни проблеми.
Ароматични амини: Нуспроизводи на некои бои што вклучуваат познати и сомнителни канцерогени материи.
Диметилформамид (DMF): Индустриски растворувач поврзан со токсичност на црниот дроб, репродуктивно оштетување и респираторна иритација.
„Фталатите се користат за омекнување на пластиката, се додаваат PFAS за да се направат водоотпорни, формалдехидот спречува гужвање, а кадмиумот може да се додаде во евтин накит за да се направи потежок. Други супстанции, како што е оловото, честопати не се додаваат намерно, но се појавуваат поради лоша контрола на производството и контаминација“, објасни Мус.
Тешки метали
Полскиот член на BEUC, Federacja Konsumentów, тестираше облека, долна облека и накит од платформата „Шеин“. Повеќе од 50 проценти од тестираните производи содржеа небезбедни нивоа на тешки метали.
Еден од нив, оловото, е невротоксин кој се акумулира во телото и е поврзан со нарушен развој на мозокот, тешкотии во учењето и проблеми во однесувањето, особено кај децата. Кадмиумот е класифициран како канцероген и е поврзан со оштетување на бубрезите, црниот дроб, белите дробови, кардиоваскуларниот и нервниот систем, како и намалена плодност.
„Оловото е невротоксин и не постои безбедно ниво на изложеност за него“, рече Мос. „Европа се обидува да го отстрани оловото од секојдневниот живот со децении, но сè уште го наоѓаме во производите за широка потрошувачка.“
Пошироката слика за безбедноста на производите останува загрижувачка. Ревизиите на BEUC открија дека 69 проценти од производите оценети од платформи како „Шеин“ и „Тему“, вклучувајќи облека, додатоци и играчки, биле законски неусогласени и не ги исполнувале основните европски стандарди за безбедност и здравје.
фото/ЕПА
