Студија спроведена на повеќе од 95.000 луѓе покажа дека подолгата REM фаза на спиење и поголемата застапеност на длабок сон се поврзани со помал ризик од бројни здравствени проблеми.
Од друга страна, пократкиот и понередовен сон, како и подолгите периоди на будност во текот на ноќта, се поврзани со зголемен ризик од одредени болести.
Наодите покажуваат колку е важен квалитетот на спиењето за здравјето, но и фактот дека не е клучно само колку часови спиеме, туку и како нашето тело поминува низ различните фази на спиење.
Важноста на спиењето
Истражувачите ги анализирале податоците на 95.559 учесници од британската база на податоци UK Biobank. Учесниците имале во просек 56 години, а околу 56 проценти биле жени.
Во текот на седум дена и ноќи, тие носеле уред на зглобот кој ги снимал нивните движења. Врз основа на собраните податоци, алгоритмот го проценил вкупното времетраење на спиењето, времето поминато во поединечни фази, но и колку долго учесниците останале будни откако заспале за прв пат.
Истражувачите, исто така, следеле колку моделите на спиење варирале од ноќ до ноќ, а потоа ги споредиле тие податоци со здравствените информации собрани во текот на приближно девет години.
Студија објавена во 2026 година во списанието „PLOS Medicine“ ја испитала врската помеѓу моделите на спиење и појавата на 1.049 болести и здравствени состојби. Статистички значајни врски биле утврдени за 156 состојби.
REM фаза
Едно од најинтересните наоди се однесува на REM фазата на спиење, која се карактеризира со брзи движења на очите и често се поврзува со живописни соништа.
Според резултатите од студијата, приближно 48 минути подолг REM сон бил поврзан со помал ризик од 83 болести и здравствени состојби. Меѓу поизразените врски се оние со Паркинсонова болест, деменција, мултиплекс склероза и срцева слабост.
Студијата, исто така, открила дека подлабокиот сон бил поврзан со помал ризик од седум здравствени состојби, вклучувајќи дијабетес тип 2 и депресија.
Кога станува збор за вкупното времетраење на спиењето, за 69-те анализирани состојби, најнизок проценет ризик генерално е забележан кај луѓе кои спиеле помеѓу шест и осум часа.
Нередовен сон
Покрај времетраењето и фазите на спиењето, истражувачите го анализирале и неговиот континуитет. Резултатите покажаа дека нередовниот и прекинат сон, како и подолгите периоди на будност во текот на ноќта, се поврзани со поголем ризик од одредени здравствени проблеми.
Сепак, научниците предупредуваат дека од овие резултати не може да се заклучи дека подолгата REM фаза директно го спречува развојот на болеста.
Едно можно објаснување е дека болестите кои сè уште не се дијагностицирани веќе можат да влијаат на квалитетот на спиењето. Ова е особено важно за невродегенеративните заболувања, кои можат да се развијат години пред да бидат препознаени.
Кога истражувачите ги исклучија дијагнозите направени во текот на првите две години од следењето од анализата, околу 60 проценти од наодите останаа статистички значајни.
Исто така е важно да се нагласи дека фазите на спиење се оценети со помош на уред што ги евидентира движењата на зглобот, а не лабораториски тест што ја следи мозочната активност, движењата на очите, дишењето и мускулната активност.
Затоа, резултатите претставуваат значајна поврзаност, но не докажуваат причинско-последична врска. Сепак, честите ноќни будења, гласното ‘рчење и изразената дневна поспаност не треба да се игнорираат, особено ако се повторуваат. Во такви случаи, препорачливо е да се консултирате со лекар.