Американскиот претседател Доналд Трамп објави дека првичниот договор за прекин на војната меѓу САД и Иран би можел да биде потпишан веќе во недела, додека Пакистан, кој посредува во разговорите, соопшти дека двете страни веќе се согласиле околу рамката на мировниот договор.

Пакистанскиот премиер Шехбаз Шариф изјави дека се подготвува електронско потпишување на документот, по што следната недела би следувале технички разговори за негово спроведување.

Сепак, Иран уште еднаш навести дека утре нема да потпише договор со САД. Корпусот на Исламската револуционерна гарда напиша на Телеграм дека „необичното инсистирање“ на Доналд Трамп договорот да биде потпишан утре е „тест за преговарачкиот тим на Иран“.

Во него се вели дека објавата на Трамп доаѓа „и покрај тоа што иранските преговарачи експлицитно изјавија дека меморандумот сè уште не е финализиран и дека потпишувањето во недела дефинитивно нема да се случи“.

Групата, исто така, сугерираше дека Трамп имал намера потпишувањето да се совпадне со неговиот роденден на 14 јуни, тврдејќи дека сака да го претвори во „личен настан за публицитет“.

Доколку процесот не успее, Трамп предупреди дека „има крајна алтернатива“ за која рече дека се надева дека никогаш повеќе нема да биде употребена.

Ормутскиот теснец – клучната точка на договорот

Еден од најважните делови од договорот се однесува на Ормутскиот теснец, преку кој минува значителен дел од светскиот извоз на нафта.

Според предлог-меморандумот, Иран ќе ја прекине фактичката блокада на теснецот, а САД ќе ја укинат поморската блокада на иранските пристаништа.

Американски претставници наведуваат дека отворањето на теснецот и укинувањето на блокадата ќе се реализираат истовремено. Следната фаза би опфатила расчистување на евентуални мини и обезбедување непречен поморски сообраќај, при што можна е и улога на земјите од Г7.

Само неколку часа откако иранскиот министер за надворешни работи Абас Аракчи изјави дека Иран излегол посилен од војната, американските сили соборија повеќе ирански беспилотни летала кои се движеле кон Ормутскиот теснец. Според американски извори, дроновите претставувале закана за комерцијалниот поморски сообраќај.

Милијарди долари замрзнати средства

Според повеќе извори вклучени во преговорите, договорот предвидува постепено ослободување на милијарди долари ирански средства кои со години се замрзнати во странство.

Покрај тоа, Вашингтон би започнал со олеснување на санкциите за извоз на иранска нафта, што би можело значително да влијае врз иранската економија.

Од иранска страна се нагласува дека ослободувањето на средствата претставува клучен дел од договорот. Техеран исто така инсистира да задржи право да наплатува услуги за поминување низ Ормутскиот теснец.

Нуклеарната програма ќе се решава во рок од 60 дена

Најчувствителното прашање – иранската нуклеарна програма – нема да биде решено веднаш со потпишувањето на договорот.

Според предлогот, двете страни ќе имаат рок од 60 дена за дополнителни преговори околу иднината на програмата.

Вашингтон бара целосно демонтирање на нуклеарната инфраструктура и уништување на резервите на високо збогатен ураниум. Американски претставници наведуваат дека крајната цел е целосно укинување на програмата.

Од друга страна, Техеран не прифаќа демонтирање на програмата и бара ураниумот да остане во земјата во разредена форма.

Израел останува настрана

Израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху изјави дека неговата земја нема да биде страна во договорот.

Во последните недели беа забележани несогласувања меѓу Нетанјаху и Трамп околу американските барања Израел да ги намали воените активности во Либан за да се овозможи напредок во разговорите со Техеран.

Додека Иран тврди дека договорот може да придонесе за завршување на конфликтот во Либан и повлекување на израелските сили од одредени подрачја, израелските власти порачуваат дека нема да се откажат од правото самостојно да реагираат на безбедносни закани.

Неизвесност до последен момент

И покрај оптимистичките најави од Вашингтон и Исламабад, останува неизвесно дали договорот навистина ќе биде потпишан во недела.

„Поблиску сме до мировен договор од кога било досега“, порача пакистанскиот премиер Шехбаз Шариф.

Сепак, изјавите од Техеран покажуваат дека и натаму постојат отворени прашања, поради што конечниот договор сè уште не е целосно загарантиран.

Војна што трае повеќе од три месеци

Конфликтот започна на 28 февруари со заеднички американско-израелски воздушни напади врз Иран, насочени кон неговата нуклеарна инфраструктура и воени капацитети.

Во текот на повеќе од три месеци борби беа извршени десетици воздушни напади, а конфликтот се прошири и врз Либан, каде повторно се активираа судирите меѓу Израел и движењето Хезболах, поддржано од Иран.

Според информациите од дипломатски извори, во војната загинале илјадници луѓе, најголем дел во Иран и Либан, додека глобалните цени на нафтата значително пораснаа поради затворањето на Ормутскиот теснец.