На само 11 дена пред предвремените парламентарни избори во Србија, текот на кампањата и изборните процедури поттикнуваат сомнежи дека процесот на гласање би можел да биде нарушен со манипулации и злоупотреби.
Овие сомнежи првенствено произлегуваат од фактот што единствениот избирачки список на Србија е официјално финализиран со вкупно 6.450.523 гласачи, додека пописот од октомври 2022 година регистрираше вкупно население од 6.647.003 жители.
Ова несовпаѓање укажува на тоа дека во Србија има само 196.480 жители помлади од 18 години – кои, следствено, немаат право на глас. Член на комисијата задолжена за ревизија на избирачкиот список истакна дека долго време постои јавен скептицизам во однос на веродостојноста на регистарот на гласачи.
Истовремено, јавноста, опозицијата и невладиниот сектор укажуваат дека е математички невозможно возрасните лица со право на глас да сочинуваат 98 отсто од вкупното население, со оглед на тоа што малолетниците претставуваат значително поголем дел од населението.
Анализите на јавно достапните податоци откриваат дека на повеќе од половина милион гласачи во регистарот им недостасува целосна адреса – конкретно, име на улица и куќен број.
Широко распространети критики за изборниот процес
Според неодамнешното истражување на Радио Слободна Европа (RFE), околу 85.000 гласачи во само 13 погранични општини се регистрирани со фиктивни адреси, како на пример „без улица – 0“.
Предупредувањата од опозицијата во врска со таканаречените „фантомски гласачи“ траат со месеци, а според официјалните податоци, повеќе од 500.000 гласачи без прецизно внесена адреса ќе имаат право на глас на предвремените парламентарни избори на 25 октомври.
Српското Министерство за државна управа и локална самоуправа и српското МВР не дадоа убедливи одговори на прашањата од медиумите во врска со драстичните разлики во избирачкиот список и евиденцијата.
Ана Гоџевац, членка на комисијата за проверка на избирачкиот список која ја претставува опозициската Партија за слобода и правда, наведува дека никој со сигурност не знае колку гласачи навистина има во Србија; таа тврди дека списокот дефинитивно вклучува лица кои не треба да бидат таму, бидејќи – како што изјави за N1 – тие биле регистрирани на фиктивни адреси во Србија, особено во Белград, главно во текот на 2022 и 2023 година.
Во меѓувреме, медиумските извештаи укажаа на екстремни случаи, како на пример во градот Прибој во југозападна Србија, каде што дури 247 гласачи биле регистрирани на една куќа со површина од 88 квадратни метри.
„Фантомски гласачи“
Истовремено, едно студентско движење и опозицијата неуспешно се обидоа да ги убедат Републичката изборна комисија (РИК) и Министерството за надворешни работи да отворат повеќе избирачки места во дијаспората – каде што, според нивните тврдења, за гласање се регистрирале 110.000 гласачи – што доведе до заклучок дека повеќе од 20.000 српски државјани во странство нема да можат да учествуваат на изборите на 25 октомври.
Во меѓувреме, РИК ги отфрли приговорите на „Студентската листа“ во врска со избирачките места и времето на гласање во странство, што го поттикна студентското движење да поднесе жалба до Управниот суд, обвинувајќи ја РИК за „изборна саботажа“.
Клучните обвинувања изнесени од групата „Студентска листа – Студентите победуваат“ се дека Министерството за надворешни работи и Министерството за државна управа – со премолчена согласност на Републичката изборна комисија (РИК) – свесно и намерно ги филтрирале пријавите за „вештачки да го намалат бројот на гласачи и да го оправдаат затворањето на амбасади, укинувањето на избирачки места и воведувањето ноќно гласање“ во Австралија, Кина, САД, Канада и Бразил.
Во Њујорк, на пример, предвидено е гласањето да започне во 2:00 часот по полноќ. Анкетите за јавното мислење укажуваат на неизвесна трка на предвремените парламентарни избори на 25 октомври меѓу владејачката Српска напредна странка – чија листа ја предводи Александар Вучиќ, до неодамна претседател – и Студентската листа, која ужива силна поддршка во дијаспората и веќе мобилизираше десетици илјади луѓе за учество, со цел да се зголеми излезноста на гласачите.
