Европската комисија денеска објави предлог за расправа за идното проширување, во кој на земјите кандидатки им се нуди постепена интеграција, но и со заштитни клаузули кои треба да обезбедат новите членки да го почитуваат она на што се обврзале во преговорите. Во документот насловен „Подготовка за поширока Унија“, Комисијата предлага насоки и практични чекори потребни за идните проширувања.

Земјите кандидатки би можеле да учествуваат во одредени политики на Унијата и пред формално да станат членки, под услов да ги исполнуваат потребните критериуми. Тоа би требало да им помогне во зајакнувањето на административните капацитети и подготвеноста за пристапување, а би требало да донесе и опипливи придобивки за граѓаните и компаниите, како во ЕУ, така и во земјите кои се подготвуваат за членство.

Комисијата одлучи да предложи постепена интеграција откако земјите членки не ја прифатија идејата за таканаречено обратно членство, според која земјата кандидат формално и правно би станала членка на Европската Унија значително побрзо отколку во редовната постапка, но во прво време би ѝ биле скратени одредени права и придобивки сè додека не ги исполни сите критериуми за членство, пренесе „Индекс“.

„Придобивките ги нудиме порано, но и барањата мора да се исполнат порано“

На забелешките дека постепената интеграција на некој начин би можела да го забави влезот во полноправно членство, во Комисијата велат дека, всушност, станува збор за забрзување на процесот.

„Тоа му помага на процесот на проширување и воопшто не е алтернатива на членството“, изјави извор од Комисијата.

За земјите кандидатки преку постепената интеграција да можат да имаат опипливи придобивки, тие ќе мора, меѓу другото, да се усогласат со ЕУ во стратешки области, како што е заедничката надворешна и безбедносна политика.

„Поедноставено кажано: придобивките ги нудиме порано, но тоа истовремено значи дека и некои барања мора да се исполнат порано“, рече извор од Комисијата.

Комисијата предлага заштитни механизми во идните договори за пристапување, кои би требало да овозможат санкционирање на новите членки во случај да назадуваат во демократските стандарди или да ги прекршуваат принципите и вредностите на кои е заснована Унијата. Во најтешките случаи тоа би можело да доведе и до одземање на правото на глас.

Комисијата предлага за одлука за активирање на новата клаузула да не се бара едногласност од сите земји членки

Комисијата предлага пакет секторски заштитни мерки во три области: економијата, внатрешниот пазар и правосудството и внатрешните работи, какви што постоеле и во претходните договори за пристапување, но досега можеле да се активираат во рок од најмногу три години по влезот во ЕУ.

Според извори од Комисијата, тој период сега би можел да се продолжи на 10, па дури и на 15 години.

Се предлага и нова институционална заштитна клаузула која би се активирала во случај на тешко прекршување на темелните вредности на кои почива ЕУ и на принципот на искрена соработка.

Комисијата предлага за одлуката за активирање на таа клаузула да не се бара едногласност од сите земји членки, со исклучок на земјата против која се поведува постапката, туку наместо тоа да се користат други начини на одлучување, како обратно квалификувано мнозинство или суперквалификувано мнозинство.

„Проширувањето останува процес заснован на заслуги“

Обратното квалификувано мнозинство е посебна постапка на гласање во која предлогот се смета за усвоен доколку мнозинството не гласа против него. Тоа е значително побрз начин на одлучување бидејќи е многу потешко да се собере мнозинство земји кои активно би гласале против, отколку мнозинство што би гласало за предлогот.

Комисијата предлага и новите членки да се обврзат дека нема да го користат правото на вето кога станува збор за одлуки на ЕУ за идни проширувања, односно дека во ограничен временски период нема да ги блокираат идните проширувања поради билатерални спорови.

Комисијата истакнува дека постојната договорна рамка и идните договори за пристапување можат да ја подготват Унијата за поголем број членки.

Во предлогот се наведува дека проширувањето останува процес заснован на заслуги, односно на исполнување на условите и спроведување на реформите во земјите кандидатки.

Во моментов за секој чекор при отворањето на кластерите и затворањето на поглавјата е потребна едногласна одлука

За да се овозможи побрзо носење одлуки во проширената Унија, Комисијата препорачува, наместо формална и долготрајна измена на европските договори, да се користат таканаречени „пасарели“ или премостувачки клаузули, кои овозможуваат премин од одлучување со консензус кон одлучување со квалификувано мнозинство. Сепак, за да можат да се користат овие премостувачки механизми, потребна е едногласна одлука на сите земји членки.

Комисијата предлага употреба на премостувачките клаузули за преминување кон одлучување со квалификувано мнозинство во области како што се усвојувањето санкции, сузбивањето даночни измами и фискалните мерки во енергетската политика. Притоа се предвидени соодветни заштитни мерки за важните национални интереси.

За да се забрзаат пристапните преговори, Комисијата препорачува гласање со квалификувано мнозинство за отворање на преговарачките кластери, затворање на поглавјата и другите меѓучекори, додека едногласноста би останала услов за завршување на пристапниот процес.

Во моментов, за секој чекор при отворањето на кластерите и затворањето на поглавјата е потребна едногласна одлука на сите земји членки.

Комисијата предлага посебен аранжман за Украина

За да ги смири земјоделците во земјите членки кои се големи земјоделски производители, како Франција или Полска, Комисијата предлага посебен аранжман за Украина.

Бидејќи станува збор за голема земја и голем извозник на земјоделски производи, Украина би имала значително ограничени земјоделски субвенции и ограничен пристап до пазарот за чувствителни земјоделски производи.

Во Комисијата објаснуваат дека Украина пред руската инвазија ги извезувала житарките речиси исклучиво во Северна Африка и на Блискиот Исток и дека пренасочувањето на тие производи кон европскиот пазар би можело да доведе до сериозни нарушувања во снабдувањето на тие земји.

Комисијата, исто така, најави дека пакетот за проширување за 2026 година, кој ги содржи извештаите за напредокот на земјите кандидатки, ќе го објави на 28 октомври.

Во тој пакет ќе објави и рамковни планови за четирите кандидатки кои се најдалеку напреднати во процесот на пристапување – Црна Гора, Албанија, Молдавија и Украина – под услов да го задржат темпото на реформите.

Овие конкретни планови ќе содржат и рамковни рокови за одделните етапи во процесот на пристапување.