Од 9 до 20 ноември 2026 година, во Анталија се одржува најмасовниот светски самит за климатски промени досега, со над 92.000 учесници. Сепак, улогата на Турција и Австралија како водечки земји во организацијата, во комбинација со глобалните конфликти и енергетската криза, отвора сериозен сомнеж за реалните резултати од конференцијата.
Во Анталија, Турција, во тек е светскиот самит за климатски промени COP31 (Conference of the Parties). Според официјалните бројки, пријавени се над 92.000 учесници, што е рекордна бројка во однос на претходните собири. Во оваа бројка се вклучени над 34.000 претставници од официјални државни делегации од целиот свет, меѓу кои и 102 шефови на држави, влади и меѓународни организации.
Од Република Македонија на самитот учествуваат претседателката на државата, министрите за животна средина и за енергетика, националниот координатор за климатски промени и други претставници.
Парадоксот на домаќините: Фосилни гиганти на чело на зелената агенда
Домаќин на конференцијата е Турција, додека Австралија ја има улогата на претседавач со официјалните преговори за клучните прашања – праведната транзиција, фондот за загуби и штети, климатското финансирање и намалувањето на емисиите на стакленички гасови.
Тука мора да се постави едно суштинско прашање: Како може организацијата и водењето на ваков настан да им се довери на две држави кои се меѓу светските рекордери во производството и употребата на фосилни горива?
- Австралија е четврти најголем производител и втор најголем извозник на јаглен во светот, а е и меѓу водечките извозници на течен природен гас.
- Турција е на 10-то место во светот по производство на јаглен, а згора на тоа бележи и огромен увоз на ова гориво.
Ова е во директна контрадикција со главната цел на самитот – намалување на емисиите од согорувањето на фосилните горива. Ваквата ситуација неизбежно потсетува на COP29 пред две години во Баку (Азербејџан), кога претседателот на земјата-домаќин изјави дека „нафтата и гасот се дар од Бога, исто како сонцето, ветерот и минералите“ и треба да се користат без ограничување, остро критикувајќи ги западните влади кои купуваат гас од неговата земја, а истовремено ја осудуваат нејзината економија.
Главните преговарачки теми на COP31
Климатскиот самит на ОН во 2026 година се соочува со силен притисок да ги забрза активностите, бидејќи проекциите покажуваат дека светот ја надминува критичната граница на глобално затоплување од 1,5 °C. Ова директно ја доведува во прашање успешноста на Парискиот договор.
Во Анталија се преговара за осум клучни области:
- Ограничување на затоплувањето до 1,5 °C: Усогласување на нови национални планови за намалување на емисиите.
- Климатско финансирање: Мобилизирање на 1,3 трилиони долари годишно за поддршка на земјите во развој, со фокус на адаптација и правична распределба.
- Транзиција кон обновливи извори: Дефинирање конкретни чекори за постепено напуштање на фосилните горива.
- Адаптација и надомест на штети: Воспоставување глобални индикатори за отпорност и ставање во функција на механизмите за обесштетување на најранливите региони.
- Електрификација и чиста енергија: Достигнување 35 % удел на електричната енергија во глобалната финална потрошувачка до 2035 година, преку модернизација на мрежите и енергетски ефикасни згради.
- Отпорни градови и здравство: Приспособување на урбаната инфраструктура кон екстремни временски услови и заштита на јавното здравје од топлински бранови.
- Заштита на природата и океаните: Зачувување на шумите и биодиверзитетот како природни складишта на јаглерод.
- Брза електрификација во три сектори: Патен транспорт (електрични возила), домаќинства (топлински пумпи) и тешка индустрија.
Зошто борбата против климатските промени е неефикасна?
Состојбата со климата постојано се влошува. Не се потребни сложени графикони за растот на концентрацијата на јаглерод диоксид (CO₂) – доволно е да се потсетиме на екстремните горештини изминатото лето, разорните шумски пожари, сушите и поплавите низ целиот свет.
Причините за бавниот напредок лежат во неколку глобални фактори:
- Профитот пред екологијата: Во светскиот поредок кај државите и корпорациите сè уште преовладува тесниот економски интерес, без вистинска почит кон животната средина.
- Геополитичките конфликти: Војните во Украина, на Блискиот Исток и другите жаришта го одвлекуваат вниманието и ресурсите од климатската агенда.
- Повлекувањето на САД: Соединетите Американски Држави се повлекоа од Парискиот договор, а администрацијата на претседателот Трамп воведе мерки за стимулирање на производството и употребата на нафта, гас и јаглен.
- Домино-ефект кај другите држави: Многу земји, меѓу кои типичен пример е Канада, го користат повлекувањето на САД како изговор за зголемување на сопствената потрошувачка на фосилни горива.
- Енергетскиот глад на вештачката интелигенција: Бумот на вештачката интелигенција носи интензивна изградба на огромни дата-центри кои трошат енормно количество електрична енергија, а за нивно напојување се градат нови електроцентрали – претежно на фосилни горива.
Заклучок: Многу зборови, малку дела
Во јавноста одамна постои перцепција дека климатските самити се богати со говори и ветувања, но сиромашни со конкретни дела. Со оглед на сите наведени факти, искрено не сум оптимист дека и оваа конференција во Анталија ќе донесе суштински резултати што реално ќе ги намалат емисиите на стакленички гасови.
Д-р Ристо Цицонков*, редовен професор
Машински факултет – Скопје
*Авторот е уредник на Првиот национален извештај за климатски промени на РМ кон ОН (2002 г.)
12.11.2026
