Многу луѓе не слушнале за ова растение, а сепак, тоа може да го ублажи главниот симптом на менопаузата. Може да бидат потребни неколку недели редовна употреба за да се проценат неговите ефекти.

Едно од најпознатите лековити растенија, кое традиционално се користи за ублажување на тегобите за време на перименопаузата, менопаузата и постменопаузата, се препознава по своите гроздови од меки, бели цветови на врвот на елегантно стебло што може да порасне и до два и пол метри во височина. Затоа, веројатно не е изненадувачки што, кога Европејците првпат го донеле од Северна Америка, тие првично го сметале за украсно растение.

Дури подоцна се заинтересирале за неговите лековити својства; денес, цимицифугата (позната и како Actaea racemosa или „црн кохош“) најчесто се користи првенствено за ублажување на брановите на топлина – иако во традиционалната медицина, тоа не била нејзината единствена, ниту пак нејзината примарна примена.

Кај домородните народи во Северна Америка, ова повеќегодишно растение се користело за намалување на болките поврзани со артритис, мускулни и менструални грчеви, ПМС, главоболки и општи болки во телото, како и за болки поврзани со породувањето и симптомите на менопаузата.

Во 20-тиот век, некои лекари од конвенционалната медицина почнале да ја користат цимицифугата за ублажување на болки поврзани со гинеколошки нарушувања. Денес, нејзините корени и подземни стебла се преработуваат во билни препарати наменети за намалување на брановите на топлина – кои се јавуваат, делумно, поради падот на нивото на естроген. Ова е најчестата поплака за време на менопаузата, која погодува дури 80 отсто од жените.

Подобар сон
Цимицифугата е позната и како „црн кохош“ (black cohosh). Нејзиното необично име потекнува од латинските зборови cimex (стеница) и fugare (да се избрка), бидејќи се верувало дека нејзиниот мирис ги одбива инсектите. Луција Мајетиќ, магистер по фармација од Аптеките на Загрепската жупанија, објаснува во која мера ова растение – кое не содржи фитоестрогени – навистина помага при симптомите на менопауза и колку е докажана неговата ефикасност.

„Денес, цимицифугата најчесто се поврзува со ублажување на брановите на топлина (т.н. „жешки бранови“) и прекумерното потење. Сепак, наодите од истражувањата не се едногласни и зависат од составот и начинот на подготовка на екстрактот; затоа, резултатите добиени од стандардизирани препарати не можат да се генерализираат за сите производи што содржат цимицифуга. Кај некои жени, употребата на одредени стандардизирани екстракти е поврзана со намалување на зачестеноста и интензитетот на брановите на топлина и ноќното потење. Бидејќи овие симптоми можат значително да го нарушат квалитетот на животот за време на перименопаузата и менопаузата, нивното ублажување може да придонесе за подобар сон, овозможувајќи им на жените да се чувствуваат поодморени и поенергични во текот на денот“, вели Мајетиќ.

Како делува
Механизмот на дејство на цимицифугата не е целосно разјаснет; сепак, достапните податоци сугерираат дека нејзиниот ефект не е резултат на едноставно хормонско дејство, туку веројатно вклучува повеќе биолошки механизми. Водечката хипотеза се фокусира на серотонергичниот систем, кој игра улога во регулирањето на телесната температура во хипоталамусот. Бидејќи промените во терморегулацијата се поврзани со брановите на топлина, можно е дејството врз серотонинските рецептори да помага во ублажување на симптомите; сепак, ова сè уште не е потврдено со истражувања кај луѓе, објаснува фармацевтката. Исто така, се истражуваат и опиоидните рецептори и други сигнални патишта, додека, пак, недостасуваат цврсти докази за постоење на естрогенски ефект.

Билен лек или додаток во исхраната
„Европската агенција за лекови (EMA) признава одредени препарати од цимицифуга (црна кохош) како средства со ’добро воспоставена медицинска употреба‘ за ублажување на брановите на топлина и прекумерното потење за време на менопаузата. Оваа оценка се заснова на бројни клинички студии во кои учествувале илјадници жени, при што збирните резултати укажуваат на подобрување на симптомите. Сепак, поединечните студии се разликуваат, па затоа ова признавање се однесува само на стандардизирани екстракти – каде што методот на екстракција и содржината на активните супстанции се прецизно дефинирани, со што се осигурува дека секоја доза има ист состав. Ваквите препарати се класифицираат како регистрирани билни лекови, чиј квалитет, ефикасност и безбедност се оценуваат од страна на соодветниот регулаторен орган“, додава фармацевт Мајетиќ.

Од друга страна, додатоците во исхраната се класифицираат како храна; тие не подлежат на такви проценки за ефикасност, а нивниот состав може значително да варира од еден до друг производ, што значи дека не мора нужно да бидат споредливи.

*Cimicifuga* е достапна на пазарот во форма на капсули, таблети, течни екстракти и капки, додека сувиот ризом (за чај) е поретко застапен. Екстрактот од ризом на цимицифуга е достапен самостојно или во комбинација со други состојки. Секогаш проверувајте ги состојките и дозирањето, и утврдете дали производот е додаток во исхраната или регистриран билен лек, советува Мајетиќ. Не постои универзална доза; таа зависи од видот и концентрацијата на екстрактот, па затоа треба да се придржувате до упатствата на производителот.

Ефектот може да не биде моментален; може да бидат потребни неколку недели редовна употреба за да се почувствуваат придобивките. Не треба да земате цимицифуга подолго од шест месеци без лекарски совет, поради ретки случаи на оштетување на црниот дроб – иако причинско-последичната врска не е секогаш потврдена, напоменува експертот. Сепак, доколку забележите темна урина или жолтило на кожата или на белките во очите, престанете со употребата на производот и веднаш консултирајте се со лекар.

Кога треба да се избегнува употребата
Во моментов се истражуваат и други потенцијални ефекти на цимицифугата, како што се нејзините антиинфламаторни својства, улогата во зачувувањето на коските, како и нејзината примена кај PMOS (полиендокриен метаболички оваријален синдром – нов термин за синдромот на полицистични јајници, односно PMOS). Сепак, не постојат доволно висококвалитетни докази кои би ја оправдале ваквата употреба.

„При употреба на цимицифугата, најважно е да се биде претпазлив поради потенцијалниот ризик од оштетување на црниот дроб; појавата на необичен замор е причина за прекин на употребата и за консултација со лекар. Поради ризикот од предвремени контракции, нејзината употреба е контраиндицирана за време на бременоста и породувањето. Лицата со заболувања на црниот дроб треба да се консултираат со лекар, исто како и жените кои имаат – или претходно имале – хормонски зависен тумор“, истакнува фармацевтот Мајетиќ.