Коронавирус, лажни вести, теории на заговор: Луѓе плаќаат цена поради дезинформации за епидемијата на новиот коронавирус


31 Мај 2020

Би-Би-Си

Тим на Би-Би-Си кој следи дезинформации за коронавирусот откри врска помеѓу ширењето на ваквите информации и нападите, подметнување пожар и смрт. И експертите велат дека потенцијалот за индиректна штета предизвикана од гласини, теории на заговор и лоши здравствени информации може да биде многу поголем.

„Сметавме дека владата го користи за да ни го одвлече вниманието“, вели Брајан Ли Хитхенс, „или дека има врска со 5G. И затоа не ги следивме правилата и не баравме помош.“

Брајан (46) зборува на телефон од болнички кревет во Флорида. Неговата сопруга е во критична состојба – таа е на респиратор, во следниот оддел.

„Има воспаление на белите дробови“, вели тој. „Нејзиното тело едноставно не реагира“.

Откако ги прочитаа теориите на заговор на интернет, двајцата сметаа дека болеста е измама – или, во најмала рака, дека не е полошо од обичниот грип. Но, тогаш, на почетокот на мај, тие се заразиле со Ковид-19.

„И сега знам дека коронавирусот дефинитивно не е лажен“, вели тој, без здив. „Тој е таму и се шири “.

Тимот на БиБиСи внимателно ги следи човечките жртви на дезинформација на коронавирусот. Истраживме десетици случаи – од кои некои воопшто не се пишувани – разговарајќи со погодените лица и медицинските власти во обид да ги потврдиме овие приказни.

Последиците се чувствуваат ширум светот.

Гласините за интернет доведоа до напади на луѓе во Индија и масовно труење во Иран. Телекомуникациските инженери се загрозени, а телефонски столбови беа запалени во Велика Британија и во други земји – сите заради теориите на заговор.

И во Аризона, брачна двојка помислила дека шише чистач на аквариум содржи превентивен лек.

Кон крајот на март, Ванда и Хари Лениус почнаа да слушаат приказни за хидроксихлорокин.

Двојката забележала дека состојка со слично име се наоѓа на етикетата на старо шише што секогаш го чувале во нивната куќа во Феникс.

Хидроксихлорокин потенцијално може да помогне против вирусот – но бидејќи истражувањата се уште траат, тој останува нејасен.   Светската здравствена организација ја запре употребата на испитувања, откако неодамнешното истражување покажа дека всушност може да го зголеми ризикот од смрт на пациенти заразени со Ковид-19.

Шпекулациите за неговата ефикасност започнаа да кружат на интернет во Кина на крајот на јануари. Медиумските организации, вклучително и кинеските државни медиуми, ги твитаа старите студии во кои беше тестиран како антивирусен лек.

И тогаш, еден француски лекар тврди дека имало охрабрувачки резултати. Иако подоцна во таа студија се изрази сомневање, интересот за хидроксихлорокин се зголеми. Тој беше спомнат, со различно ниво на скептицизам, од страна на разни медиуми и влијателни луѓе, како извршниот директор на Тесла, Елон Маск и претседателот на Бразил, Жаир Болсонаро.

Тој дури успеа да заврши на прес-конференции во Белата куќа – и на фотографиите на претседателот Трамп.

„Што треба да изгубите?“, рече тој на 3 април. „Земете го“.

Во средината на мај, тој отиде дури подалеку од тоа – велејќи дека ги следел своите совети. Секој коментар резултираше со огромен скок во коментарите на социјалните медиуми во дискусиите за тој лек, покажуваат податоците на онлајн алатката за набудување KraudTengl.

Предозирање со лекот е ретко, но поради нервозата предизвикана од пандемијата, некои луѓе прибегнаа кон очајни мерки.

Во Нигерија, болничките третмани за труење со хидроксихлороин, ги натерале државните здравствени власти во Лагос јавно да ги предупредуваат луѓето да не го земаат тој лек.

И на почетокот на март, 43-годишен Виетнамец заврши на Токсикологија откако зел голема доза на хлорокин. Тој беше црвен во лицето, се тресел и не можел добро да гледа. Директорот на клиниката, д-р Нгујен Трунг Нгуен изјави дека човекот имал среќа што му била укажана брза помош – во спротивно можел да умре.

Гери Лениус немаше толку среќа. Средството за чистење што го испиле тој и Ванда содржело друг вид хемикалија што била отровна.

По само неколку минути, двајцата почнаа да се чувствуваат слабо и жешко. Повраќаа и почнаа да дишат со тешкотии. Гери почина, а Ванда заврши во болница. Ванда подоцна објасни зошто двајцата пиеле од таа течност.

„Трамп постојано повторуваше дека тоа е практично како лек“, рече таа.

Во Иран, властите велат дека стотици луѓе починале од труење со алкохол, по вирусни гласини за неговите лековити својства.

Вкупниот број до крајот на април беше 796 лица, според тврдењата на Камбиз Солтанинеџад, официјален претставник на Иранската медицинска организација, кој рече дека тоа е последица на „лажни вести на социјалните мрежи“.

Вистината зад таа бројка е маглива во земја каде што алкохолот е забранет.

Меѓутоа, во овој случај, новинарите на Би-Би-Си ја видоа гласината за наводните „лековити својства“ на алкохолот што се шири преку апликацијата „Телеграм“ пред да се даде официјалното соопштение.

Шајан Сардаризаде од тимот за мониторинг на дезинформацијата на Би-Би-Си посочува дека изјавата ги претставила иранските власти во лошо светло и, ако ништо друго, таа бројка дури би можела да се намали.

Во еден случај, можевме да провериме, едно петгодишно момче ослепело, откако неговите родители го натерале да пие илегален алкохол за да се бори против болеста.

„Знаеме дека дезинформацијата може да уништи животи“, рече Клер Милне, заменик главен уредник на британската организација за проверка на факти Флу фект.

„Постои голем потенцијал за штети“.

Претседателот Трамп шпекулираше и за голем број други лекови покрај хидроксихлорокин. Кон крајот на април, тој тврдеше дека ултравиолетовите зраци можат да го неутрализираат вирусот.

„И тогаш видов дека средството за дезинфекција го убило за една минута. Во минута. Па има ли начин да сториме такво нешто, да го инјектираме одвнатре, практично да се исчистиме? “

Трамп подоцна рече дека неговите коментари се саркастични. Но, некои Американци не ги искусија на тој начин, а телефонските линии за итни случаи за контрола при туење добија повици барајќи совет.

Претставници на Канзас соопштија дека биле контактирани од некој кој рекол дека неговиот пријател го проголтал сапунот за дезинфекција по прес-конференцијата на претседателот.

Д-р Данкан Мару, доктор во болницата „Елмхурст“ во Њујорк, вели дека неговите колеги третираат пациенти кои биле многу болни откако внеле дезинфекциско средство.

„Овие внесувања можат да имаат долгорочни последици, како што се рак и гастроинтестинално крварење“, вели тој.

Социјалните мрежи се плодна основа за теории на заговор. Особено поврзани со коронавирусот – и   доведоа до пожари и физички напади.

Низ Велика Британија, повеќе од 70 телефонски столбови се вандализирани поради лажни гласини дека 5G мобилната технологија е некако виновна за вирусот

Во април, Дилан Фарел, инженер од Опенрич, го возел комбето во Турмастон, во близина на Лестер. Долг ден беше и тој размислуваше за каков чај може да пие додека се приближуваше кон обиколницата. Потоа слушна викање.

Отпрвин мислеше дека е упатено кон некој друг. Но, кога слушнал дека некој извикува „5G!“ Од патничката страна, сфатил дека му се обраќа.

“Немате морал!”, Извикуваше еден човек. “5Г не убива сите нас!”

„Не се сомневам дека би се обидел да влезе и физички да ме нападне ако не ја заклучив вратата веднаш“, вели Дилан. „Беше ужасно“.

Тој брзо се оддалечи. Немаше апсења во врска со инцидентот.

„Веќе долго време гледаме многу заговори од 5G на интернет”, вели Клер Милне од Фул Фект. „Во меѓувреме, тие еволуираа за да го вклучат новиот вирус”.

Во март, генералниот директор на СЗО, Тедрос Аданом Гребрејесус предупреди дека пандемијата ќе запали „опасен непријател“. Мислеше на расизмот против луѓето од Азија и Кина, но вирусот ги зголеми тензиите во неколку земји.

Во април, тројца муслимани беа насилно нападнати во одделни инциденти во Делхи. Тие беа претепани откако почнаа да кружат гласини дека муслиманите го шират вирусот.

Во Сисаи, мало село во Индија, се судрија ривалските банди. Тоа се случи по напад врз муслиманско момче, повторно поврзано со лажни гласини дека муслиманите ја шират инфекцијата. Еден млад човек го загуби животот, а друг е сериозно повреден.

Лажни вести кружеа и во самите етнички заедници. Во Бредфорд, Англија, почнаа да кружат гласини дека не-белите пациенти остануваат да умрат.

И во Индор, град во западно-централна Индија, лекарите чија мисија беше да се пронајде некој што може да биде изложен на вирусот беа каменувани. Видеата на Вокап тврдат дека здравствените работници земале здрави муслимани за да ги инјектираат со вирус.

Двајца лекари се здобиле со сериозни повреди по инцидентот на почетокот на април.

Дезинформацијата преку интернет може да има директни последици, а социјалните мрежи како Фејсбук ветија дека ќе ги отстранат објавите за вирусот што се непосредна закана.

Но, тие исто така можат да имаат индиректен или одложен ефект.

„Се надевам дека ќе се извлече“, вели Брајан Ли Хитхенс, пациент од Флорида, која прифати теории на заговор на вирусот. „Но, ако ја изгубам, барем таа ќе биде на подобро место“.

Брајан и неговата сопруга не развија силно верување за болеста – наместо тоа, тие осцилираа меѓу мислењето дека вирусот е измама, поврзан со 5G или реална, но само блага болка.

И така тие продолжија со нивниот нормален живот и покрај предупредувањата. Брајан работел како и обично таксист во родниот град Џупитер. Тој, исто така, отиде на шопинг и за лекови на неговата сопруга. И покрај апнеата и астмата на неговата сопруга, тој не се придржуваше до социјално дистанцирање или носење маска.

Кога се заразил со вирусот, тоа го вратило Брајан во реалноста. Тој се свртел кон социјалните медиуми, овој пат да ги предупреди луѓето за дезинформации и теории на заговор. Експертите велат дека објавите како „Брајан“ може да бидат покорисни во борбата против заговор отколку статии во весници и проверки.

„Еден од најефикасните начини да се обидете да ги исправите погрешните информации“, вели Клер Милне од „Фулфект“, „е за лицето чие првично тврдење е дека требало да го стори тоа“.

Случајот на Брајан може да биде екстремен, но заради големата количина на информации што циркулираат – СЗО ја нарече „инфодемија“ – многу други луѓе биле заведени од тоа што го читале на интернет.

Тие не се убиваат земајќи лажни лекови. Наместо тоа, тие ги намалуваат нивните шанси за преживување со тоа што не размислувајќи за вирусот како за нешто реално или сериозно.

Еден невообичаено ладен петок во мај, двајца мажи во четириесеттите години пристигнаа во итна болница во населбата Квинс во Њујорк. Беа цимери, работеа долги смени и го делеа истиот кревет, и двајцата беа сериозно болни.

За само неколку часа, еден од нив почина пред д-р Раџив Фернандо. Другиот заврши на респиратор.

Д-р Фернандо ги прашал овие луѓе зошто порано не дошле во болницата. Тие му објасниле дека прочитале некаде на интернет дека вирусот не е многу сериозен.

„Тие се обидуваат со алтернативни терапии“, вели д-р Фернандо. „Тие сметаат дека ова е исто како и грипот“.

Двајцата беа во ризични групи – но, д-р Фернандо смета дека тие би направиле подобро ако ги игнорираа советите што ги заведуваа и порано побараа помош.

Професорот Мартин Маршал, претседател на Кралскиот колеџ на општите лекари, вели дека тој и неговите колеги во Велика Британија виделе дека пациентите следат совети што ги видоа на интернет – вклучително и да го задржат здивот во обид да се „дијагностицираат“ или веруваат дека пиењето топли пијалоци убива. Некои ги наведуваат изјавите на претседателот Трамп за средства за дезинфекција.

Д-р Мару, доктор од њујоршката болница Елмхерст, ги нарекува бројките на оние кои имаат потенцијално одложено лекување „зачудувачки“.

Тој ги познава соседите кои се заразиле и умреле затоа што тие верувале дека социјалното дистанцирање е неефикасно или дека вирусот   е измама. И тој вели дека тој и неговите колеги губат драгоцено време одбивајќи дезинформација наместо да лекуваат пациенти за тоа време.

Но, додека зборуваше по телефон, исцрпен и подготвувајќи се да се врати во болницата за нова смена, д-р Мару брзо ги отфрли вина на  самите пациенти.

„Дезинформацијата е структурен проблем“, вели тој. „Да се ​​обвинува некој за пиење белило или да остане дома и да умре, е како да се обвинува некој кој штотуку одел по улицата затоа што го собрал пијан возач“.

Како одговор на бранот на дезинформации, компаниите кои управуваат со социјални мрежи изработија нови правила. Во изјавата, Фејсбук неведува: „Ние не дозволуваме штетни дезинформации и отстранивме стотици илјади објавувања, вклучувајќи лажни лекови, тврдења дека вирусот не постои, дека е предизвикан од 5Г или дека социјалното дистанцирање е неефикасно“.

Од YouTube велат дека не дозволуваат содржина што промовира опасни т.н. лекови и има широк спектар на политики против дезинформации за Ковид-19, вклучително и негирање на постоење на заболување или сугерирање дека е предизвикано од 5G.

Но, како што продолжува потрагата по вакцината против коронавирусот, исто така продолжи бројот на многу анти-вакцини налози и групи на заговор. Тие потенцијално го загрозуваат здравјето – иако не директно.

Она што повеќето лекари со кои зборувавме најмногу се плашат е дека правењето вакцина против коронавирусот – нешто што реално би претставувало човечко достигнување на деценијата – би можело да биде потполно поткопано со дезинформации.

Иднината е застрашувачка, велат здравствените работници.

„Ние губиме многу животи. Тие доаѓаат премногу доцна “, вели д-р Фернандо во Њујорк. Тој само што ја заврши ноќната смена и додека разговараме преку Скајп, на ушите му виси заштитна маска. „И, ги гледаме како умираат “.

Брајан, пациент со коронавирус од Флорида има порака за луѓе кои се уште веруваат во теории на заговор што ги прифатил пред само неколку дена.

„Не бидете глупави како што бев“, вели тој, „и нема да ви се случи истото што се случи со мене и мојата сопруга“.


Партиите не отстапуваат од средби со граѓаните, но ветуваат почитување на мерките - МИА
Вести

Предизборната кампања на средина, се вжештува реториката

– Предизборната кампања за предвремените парламентарни избори на 15 јули е на средина, а партиите ја вжештуваат дебатата за економијата, правната држава и корупцијата. Партиите своите изборни програми и денеска ќе ги претстават на средби […]

Засега нема препорака за затворање на границите со Србија и со Косово - МИА
Вести

Засега нема препорака за затворање на границите со Србија и со Косово

Скопје, 4 јули 2020 () – Засега нема препорака од Комисијата за заразни болести ниту пак одлука за затворање на границите со Србија и со Косово, потврди вчера премиерот Оливер Спасовски и истакна дека во […]

Бројот на заболени од Ковид-19 и натаму висок, повторно се апелира на почитување на мерките за заштита - МИА
Вести

Бројот на заболени од Ковид-19 и натаму висок, повторно се апелира на почитување на мерките за заштита

Скопје, 4 јули 2020 () – Бројот на заразени со коронавирус во државава и натаму е висок. Според вчера објавените податоци, нови 165 случаи со Ковид-19, седум починати и 128 оздравени се регистрирани во државава. […]